Một lần đến làng đá mỹ nghệ Ninh Vân

Một lần đặt chân đến vùng đất nổi tiếng Ninh Vân, Hoa Lư, Ninh Bình các bạn sẽ cảm nhận được những điều khác biệt ở vùng đất này mà không nơi nào có được. Khắp đất nước Việt Nam khi nhắc đến các sản phẩm đá mỹ nghệ như lăng mộ đá, lan can đá, tượng đá…không một người trưởng thành nào lại không biết tới thương hiệu đá mỹ nghệ Ninh Vân hay lăng mộ đá Ninh Bình.

Trải qua hơn 400 năm gây dựng và phát triển, từ một làng quê nghèo với đồi núi thì tới nay đã phát triển hơn rất nhiều nhờ nghề chạm khắc đá truyền thống. Chúng ta không khó để bắt gặp những ngôi nhà 2, 3 tầng khang trang trong làng bởi nghề làm đá không chỉ tạo công ăn việc làm, thu nhập cao cho người dân trong khu vực mà còn khẳng định sự phát triển vượt bậc của nghề làm đá tại đây.

Những người ngoài làng thường hỏi ai là người đã đưa nghề chế tác đá đến với vùng đất thân thương này và giúp cuộc sống người dân nơi đây không chỉ no ấm mà còn đầy đủ và sung túc.

lang-da-my-nghe-ninh-van

Tương truyền, ông tổ nghề làm đá mỹ nghệ Ninh Vân là nghệ nhận Hoàng Sùng, một người quê gốc ở Thanh Hóa thấy vùng đất với những vách núi đá vôi, đá xanh đẹp đã mang nghề làm đá Thanh hóa tới truyền dạy cho mọi người trong làng, tận dùng nguồn nguyên liệu sẵn có tự nhiên tại đây để sản xuất ra sản phẩm. Khu thờ ông tổ nghề hiện nay được đặt tại làng Hệ nơi khởi đầu của nghề điêu khắc đá. Tại đây có bia đá thờ cùng và các hoạt động ghi nhớ công lao của người mang cơm ăn áo mặc đến cho toàn bộ người dân trong khu vực, ngày giỗ tổ được ấn định vào tháng 8 âm lịch hàng năm thể hiện lòng biết ơn của người dân trong làng với ông tổ nghề làm đá mỹ nghệ.

Điểm khác biệt của làng nghề đá Ninh Vân chính là các sản phẩm tạo ra tại đây mang nét đặc trưng riêng với các công trình lớn, những sản phẩm có kích thước hoành tráng được đặt trong khu chùa, đình, đền thờ hay những bức tượng đá lớn tiêu biểu là 500 pho tượng đá lớn nhỏ đang đặt tại chùa Bái Đính Ninh Bình. Những ai đã từng vãn cảnh chùa tại đây đều sẽ được tận mắt chiêm ngưỡng vẻ đẹp của các bức tượng phật đá đặt tiền sảnh của  chùa. Khác với các sản phẩm đá mỹ nghệ tại các làng nghề khác thường có kích thước nhỏ để làm đồ trang trí hay quà lưu niệm thì tại đây hầu hết sản phẩm đều có kích thước lớn kể cả lư hương đá và lộc bình bằng đá.

xay-mo-nhu-the-nao-cho-dung-kinh-nghiem-xay-mo-1

Người dân gắn bó với nghề truyền thống theo cách chúng ta vẫn nói chính là cha truyền con nối. Qua bao nhiêu thế hệ, nghề chế tác đá mỹ nghệ ngày càng phát triển và vươn xa rộng khắp không chỉ trong nước mà còn là quà lưu niệm cho du khách nước ngoài. Tùy từng thời điểm mà sản phẩm lúc thăng lúc trầm song với tâm huyết và lòng yêu nghề, người dân vẫn đang nỗ lực để xây dựng và phát triển vươn xa rộng khắp.

Một số công trình nổi tiếng có sự tham gia của nhiều nghệ nhân Ninh Vân như: Tượng đài Bà mẹ chiến sỹ ở Thủ Đức (thành phố Hồ Chí Minh), Tượng đài Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, Tượng đài Thanh niên xung phong (ở Quảng Trị), tượng Mẹ Suốt (Quảng Bình), tượng Bác Hồ (Nghệ An, Vĩnh Phúc), tượng Trần Hưng Đạo (Hải Dương)… cùng nhiều sản phẩm khác ở khắp các khu di tích, danh lam, thắng cảnh của quốc gia như: cổng Tam Quan (đền Đinh Lê), trên 500 bức tượng La Hán (chùa Bái Đính), các bức phù điêu, văn bia, lăng mộ và hàng trăm công trình công sở, đình chùa, đền thờ, miếu mạo… với quy mô to, nhỏ khác nhau, kiến trúc nghệ thuật kim cổ, Đông, Tây vô cùng phong phú. Để làm được những công trình có giá trị và ý nghĩa trên, các nghệ nhân của vùng đất nghệ thuật này phải có lòng yêu nghề và biết thổi hồn vào các tác phẩm của mình. Một sản phẩm ra đời phải trải qua rất nhiều công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo.

Những người thợ thủ công tài hoa Ninh Vân (Hoa Lư, Ninh Bình) không chỉ nổi danh khắp trong Nam, ngoài Bắc về chạm khắc đá mà còn sáng tạo nên những ngôi nhà thủ công bằng đá độc đáo.

lang-da-my-nghe-ninh-van-1

Dọc con đường dẫn vào xã Ninh Vân đâu đâu cũng có hình chạm khắc đủ các loại sản phẩm khác nhau với kích thước lớn nhỏ đa dạng. Từ những chú sư tử đá dũng mãnh cho tới những bức tượng phật cao lớn hiền lành đức độ cùng rất nhiều các sản phẩm khác được bày bên đường, trong vườn nhà các hộ gia đình đang làm nghề truyền thống của mình.

Hơn chục năm trở lại đây, làng đá Ninh Vân đã từng bước phát triển cũng như tìm tòi về những giá trị truyền thống. Người Ninh Vân không sử dụng kỹ thuật đánh bóng, thay màu đá sản phẩm, mà sử dụng nguyên nét xù xì, mộc mạc. Sản phẩm càng dùng càng trở nên bóng và mịn. Nguyên liệu đá sau khi đưa về được cắt xẻ thành từng hình khối, kích thước to nhỏ khác nhau theo yêu cầu của từng chủng loại sản phẩm. Người thợ xẻ đá, rồi tính toán sắp đặt từng chi tiết ráp nối công trình. Nghề chạm khắc đá đòi hỏi sự nhẫn nại, trí sáng tạo và bàn tay khéo léo. Tài hoa của nghệ nhân đá biểu hiện qua từng chi tiết thẩm mỹ. Nghệ thuật cách điệu và tả thực trên các chất liệu đá đạt tới đỉnh cao. Khi làm phù điêu, người thợ cắt đá thành những tấm phẳng, vẽ hoa văn sau đó chạm trổ họa tiết. Còn tạc tượng yêu cầu cắt gọt đá khối tùy theo kích cỡ. Người thợ bằng đục và khoan đo đạc, tính toán tỉ mỉ từng bộ phận của tượng khi khối đá thành hình mới gia công chi tiết sao cho thể hiện được nét mặt, dáng hình, tư thế, cảm xúc của tượng. Tạc tượng rất công phu, có những bức lớn tạc mất hàng tháng trời ròng rã.

Người mua thường trân quý sản phẩm mà họ đã bỏ ra rất nhiều tiền để mua, những với riêng các sản phẩm tại đây đều được gia chủ trân trọng bởi sự linh thiêng và một niềm tin mà họ dành cho sản phẩm đó, trân trọng công sức lao động miệt mài với tâm huyết để tạo ra các sản phẩm mang giá trị văn hóa truyền thống không bao giờ mai một đi.