Những điều cần biết khi xây dựng nhà thờ họ

Xây dựng nhà thờ họ là một nét văn hóa của người Việt nhằm hướng về tổ tiên, thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu. Nhà thờ họ được coi là chốn tâm linh của cả một dòng tộc. Nhà thờ họ mang ý nghĩa văn hóa tinh thần và tâm linh sâu sắc bởi đây chính là nơi thực hiện các nghi lễ để thờ cúng tổ tiên của dòng tộc vừa là nơi để con cháu trong dòng tộc họp hành, gặp gỡ nhau.

Nhà thờ họ là gì?

Nhà thờ họ hay còn gọi là từ đường là ngôi nhà được xây dựng lên để nhằm mục đích cho việc thờ cúng tổ tiên của dòng tộc hoặc từng ngành, chi, phái. Nhà thờ họ được coi là nét đẹp trong văn hóa thờ cúng tổ tiên của người Việt đặc biệt là tại khu vực đồng bằng trung du Bắc Bộ, Trung Bộ.

Nhà thờ đại tôn là nhà thờ chung của cả một dòng họ lớn, đây là nơi thờ cúng tổ tiên từ thời ông thủy tổ và giữ gia phả gốc. Trong một dòng họ sẽ chia làm nhiều chi nhánh họ, mỗi ngành, chi đều có nơi thờ cúng riêng để thờ ông tổ ngành, chi được gọi là nhà thờ chi họ hay còn gọi là cửa họ.

Hàng năm sẽ có một ngày giỗ tổ diễn ra tại nhà thờ họ chung, đây chính là dịp con cháu hội họp lớn và đông đủ nhất năm.

Ý nghĩa của nhà thờ họ

Nhà thờ họ chính là nơi lưu giữ gia phả gốc cùng những sắc phong, văn tử cổ, bài vị tổ tiên và di vật, vật dụng có ý nghĩa tinh thần của tổ tiên dòng họ. Có thể coi nhà thờ họ giống như bảo tàng lịch sử của dòng họ bởi nơi đây chứa đựng rất nhiều di vật, kỷ vật và thông tin quý báu về tổ tiên dòng họ.

Nhà thờ họ là nơi để con cháu hội tụ để thờ cùng tổ tiên thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn, kính trọng, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của con cháu. Ngoài ra, nhà thờ họ còn là nơi thờ cúng, ghi danh các vị anh hùng, người có công với đất nước hay danh nhân của dòng họ.

Nhà thờ họ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc trong nét văn hóa thờ cúng tổ tiên của người Việt. Nhà thờ họ luôn có nghĩa ý và vị trí đặc biệt trong lòng con cháu bởi đây chính là nơi con cháu luôn thành tâm cầu nguyện những ước vọng của mình hy vọng tổ tiên sẽ phù hộ độ trì cho con cháu.

Những điều cần biết khi xây dựng nhà thờ họ

Nhà thờ họ là nơi để mỗi năm vào ngày giỗ tổ con cháu sẽ tụ họp đông đủ để dâng hương tưởng nhớ tổ tiên đã khuất. Đây sẽ là dịp hội tụ của tất cả con cháu dù làm ăn ở phương xa hay ở gần đều quay trở về đây hành lễ và gặp gỡ trò chuyện thể hiện tình cảm với nhau. Chính vì vậy, nhà thờ họ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn mang ý nghĩa tinh thần cộng đồng lớn bởi đây vừa là nơi tiến hành nghi lễ thờ cúng truyền thống thể hiện lòng thành kính, biết ơn tổ tiên dòng họ vừa là nơi con cháu trong dòng họ gặp gỡ, quây quần tăng tình cảm gắn kết.

Nhà thờ họ vốn đã được xây dựng từ rất lâu đời từ những năm đất nước còn chiến tranh, khó khăn. Đặc biệt, ngày nay cuộc sống con người ngày càng phát triển, đủ đầy, hạnh phúc hơn thì mong muốn xây dựng nhà thờ tổ để thể hiện lòng hiếu thảo, biết ơn với tổ tiên dòng tộc ngày càng nhiều. Chính vì vậy trong những năm gần đây nhu cầu thiết kế và xây dựng nhà thờ họ đã rộ lên khắp mọi miền đất nước đặc biệt là ở vùng nông thôn.

Nhà thờ họ là công trình kiến trúc tâm linh mang nét đẹp văn hóa tốt đẹp nhằm nhắc nhở con cháu giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đạo lý tốt đẹp của ông cha tổ tiên để lại:

– Đạo lý uống nước nhớ nguồn, nhân hậu thủy chung

– Thể hiện được lòng nồng nàn yêu nước, ý chí kiên cường bảo vệ đất nước, chống giặc ngoại xâm của cha ông chúng ta.

– Tình đoàn kết, ý chí cộng đồng, giữ lại những nghĩa cử cao đẹp trong cộng đồng, dòng họ, gia đình.

– Lòng nhân ái bao dung, giúp đỡ nhau lúc hoạn nạn, khó khăn.

– Tinh thần sáng tạo, cần cù trong lao động học tập, khuyến khích, động viên con cháu học hành thành đạt.

Hướng và thế đất xây dựng nhà thờ họ theo phong thủy

Khi xây dựng nhà thờ họ theo phong thủy thì chúng ta nên quan tâm hai yếu tố quan trọng đó là hướng đất và thế đất.

Về hướng đất, theo kinh nghiệm và quan niệm của dân gian thì nên lựa chọn hướng Nam bởi hướng này được coi là hướng lành mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát. Hướng Nam theo quan niệm của đạo Phật là hướng gắn liền với hạnh phúc và điều thiện, là hướng của thánh nhân. Tuy nhiên, hướng xây dựng nhà thờ họ còn phụ thuộc vào người đứng tên xây dựng và thường là trưởng tộc của dòng họ.

Về hướng đất, đây cũng là yếu tố quan trọng cần lưu ý trước khi xây dựng nhà thờ họ. Nên lựa chọn thế đất phía sau cao hơn phía trước có nghĩa là lưng có thể tựa, nền đất phía sau cần cao hơn nền đất phía trước, nền đất trái cao hơn nền đất phải, hai bên có thế “tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ”, mặt đằng trước thoáng đãng, có dòng nước chảy từ phải qua trái.

Tuy nhiên, nếu như khi xây dựng không lựa chọn được thế đất đầy đủ các yếu tố tốt thì có thể đào ao, hồ, giếng hoặc xây dựng hòn non bộ, xây dựng cuốn thư đá, đắp đất trồng cây để tạo tế đất.

Về cách xây dựng kiến trúc nhà thờ họ

Việc xây dựng nhà thờ họ cũng giống như việc xây nhà ở nên việc lựa chọn kiến trúc sao cho phù hợp với văn hóa và phong thủy là điều cần thiết. Thông thường, kiến trúc nhà thờ họ tương tự giống như nhà ở của người Việt xưa. Kiến trúc nhà thờ họ điển hình thường được xây dựng theo kiểu chữ Nhất, có mái trước và mái sau được thiết kế theo kiểu thu hồi bít đốc, thường có 3 đến 5 gian và 2 chái.

Trong một số trường hợp, tùy thuộc vào hoàn cảnh, điều kiện kinh tế của mỗi dòng họ thì nhà thờ họ có thể vừa để ở vừa để thờ. Đối với những nhà thờ họ này sẽ được thiết kế theo kiến trúc có gian giữa là dùng để thờ cúng tổ tiên, hai bên nhà dùng để ở. Nhưng nếu có điều kiện thì tốt nhất nhà thờ họ nên tách biệt với nhà ở nằm ở một khu đất riêng biệt.

Nguyên tắc xây dựng nhà thờ họ nhất định cần ghi nhớ và tuân thủ là nguyên tắc đăng đối qua trục thần đạo có nghĩa là trục tưởng tượng đi qua chính giữa nhà thờ. Nguyên tắc này cần được xuyên suốt trong toàn bộ thiết kế kiến trúc của nhà thờ họ từ hình khối kiến trúc, trang trí nội thất, sắp xếp, bài trí bàn thờ,… cho tới việc bố trí cảnh quan xung quanh nhà thờ họ.

Các hoa văn, họa tiết được sử dụng để trang trí trên nhà thờ họ thường là các hình tượng thuần túy như hoa lá,.. hoặc là một số hoa văn hình đao mác, vân xoắn. Một số nhà thờ họ có thể lựa chọn họa tiết hoa văn trang trí bằng hình con rồng. Tuy nhiên, hình tượng con rồng thường được thiết kế biến tấu, cách điệu thành trúc hóa rồng, mây hóa rồng, cá hóa rồng, lá hóa rồng, mai hóa rồng,…

Việc hình tượng con rồng ít được sử dụng trang trí cho nhà thờ thọ bởi ảnh hưởng của Nho giáo tới đời sống tâm linh của người dân Việt. Theo quan niệm Nho giáo, hình tượng con rồng tượng trưng cho tầng lớp trên  như vua chúa, chân mệnh thiên tư đặc biệt là rồng 5 móng chân. Mà nhà thờ họ là nơi thể hiện lòng biết ơn, thành kính mang nét đẹp văn hóa truyền thống chứ không phải là nơi thể hiện sức mạnh quyền lực nên rất khi sử dụng trong kiến trúc nhà thờ họ.

Thông thường, từ chính diện cổng nhà thờ họ nhìn vào sẽ được đặt cuốn thư đá hay tấm bình phong có kích thước rộng hơn cổng chính có ý nghĩa bảo vệ, che chắn lại những điềm xấu, tà khí xâm nhập mang lại bình yên cho nhà thờ họ. Ngoài ra, còn có một số hạng mục làm từ đá nguyên khối như con giống đá nằm hai bên cổng hay trên đỉnh mái nhà thờ họ,…Tùy vào nhu cầu và điều kiện của con cháu trong dòng họ sẽ có những hạng mục khác nhau.

Những điều cần biết khi xây dựng nhà thờ họ 1

Cách trang trí nội thất trong nhà thờ họ

Về sắp xếp vật dụng trên bàn thờ tổ

Bàn thờ tổ thường được bố trí thành hai lớp: lớp bên trong và lớp bên ngoài

– Lớp bên trong được kê sát ngang tường bao gồm một chiếc rương hòm cao khoảng 1m, dài hơn 2m, rộng gần 2m, trên mặt chiếc rương được đóng nẹp chia làm 3 ô có thể là 3 chữa đại tự hoặc sẽ là bức tranh được dán lên nhân các dịp lễ, tết. Trên những nẹp rương có những đồng tiền và trong rương thường được con cháu sử dụng để đựng bát đĩa, xoong nồi dùng vào những dịp giỗ chạp, tết nhất,.. Tuy nhiên, một số nhà có điều kiện họ sẽ thay chiếc rương bằng một cái bàn thờ to và một chiếc sập được son son thiếp vàng kê trên bộ mễ cao tầm 1m.

Kê giữa rương hoặc sập thường được đặt ít nhất hai chiếc mâm nhỏ chân quỳ, hình chữ nhật. Chiếc mâm thứ nhất sẽ to hơn chiếc mâm thứ hai kê ở đằng sau dùng để bày đồ lễ. Cỗ sẽ được bày ở mâm thứ nhất to hơn còn chiếc mâm thứ hai nhỏ hơn được dùng để bày lễ hoa quả, trầu cau, nước,…

Ở bên trong cùng được đặt thần chủ đựng trong long khám đặt trên một chiếc bệ cao bằng hai chiếc mâm. Một số gia đình sẽ không thờ thần chủ ở đây mà chi kê một chiếc kỷ hoặc ngai tượng cho bài vị tổ tiên.

– Lớp bên ngoài bàn thờ được ngăn cách với bên trong bằng tấm vải đỏ (y môn) được treo cao thẳng xuống dưới nhằm che kín lớp bàn thờ bên trong tính từ y môn trở ra. Trước y môn sẽ thường được treo một chiếc đèn hay được gọi là tự đăng để vào dịp giỗ chạp, lễ tết sẽ dùng để thắp suốt cả ngày lẫn đêm tượng trưng cho sự hiện diện của tổ tiên bởi người xưa thường quan niệm những ngày ấy linh hồn những người đã khuất sẽ luôn ngự trên bàn thờ.

Bàn thờ bên ngoài bao gồm: hương án kế sát gần y môn để cắm hương khi cúng, phí sau bình hương là chiếc kỷ nhỏ đặt để 3 chiếc đài có nắp. Đài thường được làm bằng gỗ tiện rỗng phía dưới để dặt lên trên nắp đài và dùng để đựng chén rượu khi cúng giỗ thì mở nắp còn ngày thường thì đậy lại để tránh bụi bặm.

>> Xem thêm: các mẫu bàn thờ đá đẹp

Hai bên lớp bàn thờ bên ngoài thường được đặt hai cây đèn cao tầm 40 cm, chân tiện, có vành rộng được gọi là đĩa dèn dùng để thắp sáng. Tùy vào từng dòng họ có thể dùng dầu, nến đặt lên để đốt hoặc lắp trực tiếp bóng điện vào. Bên cạnh hai bình hương còn con hạc trên đầu có chỗ thắp nến. Ngoài ra, còn có một số vật như ống đựng hương, lọ dùng cắm hoa có thể là 1 hoặc 2 lọ, nếu như dùng 1 lọ thì đối diện với lo họ sẽ là một chiếc mâm bồng dùng để bày ngũ quả khi cúng lễ.

Nếu như có điều kiện thì gia chủ có thể bày thờ thêm giá binh khí có cắm bát bảo lộc bộ là 8 loại binh khí của binh lính thời xưa. Đây là những đồ vật mang ý nghĩa quan trọng thiêng liêng nên không được mang đi cầm hoặc bán.

Về cách bài trí bát hương và thần chủ trong trên bàn thờ

Để tổ tiên có thể về thăm con cháu, hưởng lễ thì đêm trước ngày giỗ hoặc lễ thì cần phải dâng lễ trai đàn (lễ chay) bao gồm hương hoa, quả, nước, đăng đèn để cầu xin thần linh cho phép tổ tiên được về với con cháu. Chính vì thế trên bàn thờ tổ họ không thể thiếu được bát hương thờ thần linh được đặt ở linh điện nằm tách riêng ở vị trí bên trái bàn thờ và cao hơn thượng điện một chút.

Thần chủ và bát hương thờ thần chủ (thủy tổ – đời thứ nhất của dòng họ) được đặt ở thượng điện thuộc vào điện thờ gia tộc nằm giữa từ đường có tam cấp hương án gồm thượng điện, trung điện, hạ điện.

Thần chủ và bát hương thờ tổ tiên (tính từ đời thứ hai sau thủy tổ cho đến thân sinh của cao tổ khảo) được đặt ở trung điện.

Thần chủ và bát hương thờ các vị cao tổ không có con cháu thờ tự được đặt ở hạ điện. Còn đối với các vị cao tổ có con cháu thờ tự thì sẽ được thờ tại nhà thờ các ngành, chi cấp dưới.

Bát hương cô hồn là để thờ phụng những người có số chết yểu hoặc thất lạc, không người hương khói trong dòng họ. Bát hương này sẽ được đặt tại vong điện – điện thờ vong đặt ở ngoài hiên hoặc được lập riêng bên phải hoặc bên trái nhà thờ họ chứ không được thờ trong từ đường chính.

Những điều cần biết khi xây dựng nhà thờ họ 2

Chú thích: Thần chủ: ở trên bàn thờ tổ của mỗi một dòng họ bao giờ cũng có riêng một thần chủ và được thờ mãi mãi. Thần chủ thường được làm bằng gỗ táo là loại gỗ của loài cây sống ngàn năm và ghi tên tuổi, chức vị ở giữa, hai bên ghi ngày sinh, ngày mất của tổ tiên. Thông thường thần chủ sẽ để ở trong long khám khi tới ngày cúng giỗ mới mở ra. Lưu ý là thần chủ chỉ để thờ từ 4 đời trở xuống nêu sang đời thứ 5 thì thần chủ của cao tổ sẽ được chôn cất được gọi là Ngũ đại mai thần chủ. Trường hợp một số gia đình muốn lập bàn thờ tại nhà nếu muốn lập thần chủ để thờ thì cần phải có đầy đủ thần chủ của cụ cụ kỵ, ông bà.

Về hoành phi – câu đối trong nhà thờ họ

Thông thường, hầu như tất cả các nhà thờ họ đều được treo một tấm gỗ nằm ngang phía trên ở trước cửa bàn thờ có khắc tầm 3 đến 4 chữ được gọi là hoành phi. Hoành phi thường được sơn son thiếp vàng, chữ khảm xà cừ. Tùy vào điều kiện hoàn cảnh gia đình, hoành phi có thể chỉ làm bằng gỗ thường, lót giấy đỏ, viết đại tự hay làm giống như hình thức của cuốn thư làm bằng đá. Những chữ đại tự được viết trên hoành phi thường có nội dung thể hiện lòng thành kính của con cháu hoặc ca tụng công đức tổ tiên.

Ở phía trước hai bên bàn thờ sẽ được dựng hai cột để treo câu đối tùy vào gia cảnh mà có thể lựa chọn chất liệu bằng gỗ, bê tông hoặc đá nguyên khối.

Những chữ đại tự được viết trên hoành phi và câu đối thường thường là chữ Hán hoặc chữ Nôm có nội dung thể hiện lòng thành kính của con cháu hoặc ca tụng công đức tổ tiên.

Bài viết trên đây là một số chia sẻ của chúng tôi về những điều cần biết khi xây dựng nhà thờ họ để phù hợp với nét văn hóa truyền thống và phong thủy của người Việt ta. Công ty đá mỹ nghệ Bảo An chúng tôi chuyên nhận thi công và chế tác các đồ đá mỹ nghệ thủ công như cuốn thư đá, cột đồng trụ đá nhà thờ họ. Ngoài ra, còn có rất nhiều sản phẩm đồ đá mỹ nghệ khác như lăng mộ đá, đồ đá nội thất,….để khách hàng có thể lựa chọn thoải mái đảm bảo chất lượng tốt, mẫu mã đẹp, đa dạng, giá cả phù hợp. Nếu quý khách có nhu cầu tham khảo và sử dụng cho các công trình của mình hãy liên hệ trực tiếp với chúng tôi để được tư vấn miễn phí và cụ thể hơn.

Nhận tư vấn thiết kế và thi công các hạng mục đá trong nhà thờ họ như cột đá, lan can đá, cuốn thư đá, bậc tam cấp đá, chân tảng đá

Công ty TNHH Đá Mỹ Nghệ Bảo An

Địa chỉ: Ninh Vân, Hoa Lư, Ninh Bình

ĐT: 0962600122

Email: langdamynghe@gmail.com

Từ khóa tìm kiếm:

  • xây dựng nhà thờ chi họ mang ý nghĩa tâm linh

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *